Derin ven trombozu (DVT), bacak, uyluk, pelvis veya karındaki ana derin damarlarda (büyük toplardamarlar içinde) kan pıhtısı gelişmesidir. Sıklıkla alt ekstremite (bacak ve ayak) damarlarında gelişen derin ven trombozu, nadiren üst ekstremite (kol ve el) damarlarında da ortaya çıkabilir.
Derin ven trombozu meydana geldiğinde oluşan pıhtının büyümesi, kopup akciğerlere gitmesi ve buna bağlı ciddi hayati risk oluşma olasılığı yüksektir. Derin ven trombozu geç dönemde bacaklarda “Posttrombotik Sendrom” denilen venöz ülser yaralarına neden olabilir ve yaşam kalitesini önemli ölçüde azaltabilir. Erken tanı ve tedavi, derin ven trombozunun neden olabileceği ciddi komplikasyon riskini büyük ölçüde azaltır.
Derin Ven Trombozunun Nedenleri
Aşağıdaki faktörler derin ven trombozu riskini artırır:
- Sigara içmek
- Kanın pıhtılaşmasını kolaylaştıran ailesel kan hastalıkları
- Doğum kontrol hapları veya diğer hormon içeren ilaçlar
- Uzun süre hareketsiz kalmak, uzun uçak ve otobüs seyahatleri
- Kanser ve kanser tedavileri
- Kalp ve akciğer hastalıkları
- Enfeksiyonlar
- Hasarlı kan damarları
- Hamilelik / lohusalık
- Yaş (50 yaş ve üzeri kişilerde daha sık görülür)
- Cinsiyet (kadınlarda daha sık görülür)
- Varisli damarların varlığı
- Yakın zamanda geçirilmiş ameliyatlar
- Obezite
- Ekstremite (Kol ve bacak) kırıkları sonrası
Derin Ven Trombozunun Belirtileri
Derin ven trombozunun belirtileri etkilenen damara göre farklılık gösterebilir.
Bacaklarda oluşan derin ven trombozunun belirtileri şunlardır:
- Bacakta ağrı, gerginlik ve sertlik
- Ödem (şişlik)
- Bacakta ısınma
- Bacak renginde değişiklik
Derin ven trombozundan kaynaklanan tıkanıklık diz çevresi toplardamarlardan başlayarak karındaki ana toplardamara kadar ilerleyebilir.
Derin Ven Trombozunun Tedavisi
İlaç tedavisinin temeli antikoagülan (kan sulandırıcı) ilaçlardır. Bu ilaçlar enjeksiyon veya hap şeklinde verilebilir. Ana amaçları, pıhtının oluşmasına ve oluşan pıhtının büyümesine izin vermemektir. Derin ven trombozu, oluşan pıhtı serbest kaldığında ve damardan akciğerlere taşındığında pulmoner emboli (PE) olarak bilinen bir duruma neden olabilir. Eğer bu pıhtı, akciğerlerden kan akışını önemli ölçüde bloke ederse, pulmoner emboli ölümcül olabilir.
Bazı ilerlemiş vakalarda cerrahi tekniklerle damarlardaki pıhtının alınması mümkündür.
Güncel tedavi olarak damar içindeki pıhtının damar içerine aygıtlar ile girilerek temizlenmesi olarak tarif edilebilecek “Farmokomekanik Trombektomi” işlemi bu hastalarda uygulanabilmekte ve faydalı olabilmektedir. Bu işlem anjiyografik olarak yapılmaktadır ve erken tanı konan derin ven trombozlu hastalarda fayda sağlayabilmektedir.
Derin ven trombozu önlenebilir mi?
Yukarıda listelenen bazı risk faktörleri, derin ven trombozu geliştirme olasılığını artırır. Bu risk faktörleri kümülatiftir: ne kadar fazlasına sahipseniz, riskiniz o kadar büyük olur.
Derin ven trombozunu önlemek için en etkili önlemlerden bazıları şunlardır:
- Seyahat ederken uzun süre hareketsiz kalmamaya dikkat etmek
- Sigarayı bırakmak
- Normal vücut ağırlığını korumaya çalışmak
- Sağlıklı beslenmek
- Uzun yolculuklarda vücudu sıkmayacak rahat giysiler giymek ve varis çorabı kullanmak
Pulmoner emboli, bir akciğer arterinde (atardamarında) gerçekleşen ani tıkanıklıktır. Vücudun bir bölümünde oluşan ve kan dolaşımı ile vücudun başka bir bölümüne taşınan kan pıhtısına emboli adı verilir. Akciğerlere kan götüren damarların pıhtı ile tıkanmasına bağlı olarak gelişen pulmoner emboli, akciğerlerde kalıcı hasara, kandaki oksijen seviyesinin düşmesine, yeterli oksijen alamayan diğer organların zarar görmesine neden olabilen ciddi bir durumdur. Çoğu durumda bacaklarda oluşan kan pıhtılarından kaynaklanan pulmoner emboli, özellikle pıhtı büyükse veya çok sayıda pıhtı varsa yaşamı tehdit edici olabilir.
Pulmoner emboli, sık karşılaşılan ve yaşamı tehdit eden bir hastalıktır. Tedavi edilmezse kalp hasarına neden olur. Tedaviye hızlı başlamanın hayat kurtarıcı olması nedeniyle, pulmoner embolide erken tanı önemlidir.
Pulmoner emboli neden olur?
Pulmoner embolinin nedenleri arasında, yaş, kanser, nörolojik hastalık, akut solunum yetersizliği ya da kalp hastalığı gibi uzun süre hastanede yatmayı gerektiren hastalıklar, konjenital ya da edinsel trombofili (kanda pıhtılaşma eğiliminin artması) ve oral kontraseptif (doğum kontrol hapı) kullanımı yer almaktadır. Leğen boşluğu ve alt uzuvlarda (bacaklarda) dolaşımın zayıflamasına yol açan gebelik, batin içi tümörler ile uzun süreli hareketsiz seyahatler (özellikle uzun otobüs ve uçak yolculukları) pulmoner emboli riskini artırmaktadır.
Sigara içenlerde, obez kişilerde, hipertansiyon ya da metabolik sendromlu hastalarda da pulmoner emboli riskinin yüksek olduğu bildirilmiştir.
Pulmoner embolinin belirtileri nelerdir?
- Hızlı veya düzensiz kalp atışı
- Baş dönmesi veya sersemlik hissi
- Aşırı terleme
- Ateş
- Bacak ağrısı veya şişmesi
- Göğüs, kol, omuz, boyun veya çenede açıklanamayan keskin ağrı
- Soluk, nemli veya rengi bozulmuş cilt
Pulmoner emboli nasıl tedavi edilir?
Bu hastalığın tedavisi, tıkanan damarların çokluğuna ve büyüklüğüne bağlıdır. Tedavide amaç, tıkanmış pulmoner arterden akışın yeniden sağlanmasıdır. Hastanın tıbbi durumuna bağlı olarak, tedavi seçenekleri arasında pıhtılaşma önleyici (kan inceltici) ilaçlar, trombolitik tedavi, kompresyon çorapları ve kan akışını iyileştirmek ve gelecekteki kan pıhtılaşması riskini azaltmak için cerrahi veya girişimsel prosedürler yer alabilir.
- Antikoagülanlar veya kan sulandırıcılar: Kan inceltici ya da kan sulandırıcı olarak bilinen antikoagülanlar, var olan kan pıhtılarının büyümesini ve yeni pıhtıların oluşmasını engeller.
- Trombolitikler: Kan pıhtılarını çözer. Ani kanamaya neden olabilir, bu nedenle yalnızca pulmoner emboli ciddiyse ve yaşamı tehdit ediyorsa verilir.
- Pulmoner Embolektomi: Pulmoner embolinin cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Sadece pulmoner embolinin çok büyük olduğu ciddi durumlarda kullanılır.