Diyabetik ayak nedir?
Şeker hastalığı (diyabetes mellitus), tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de önemli bir halk sağlığı sorunudur ve görülme sıklığı tüm dünyada artmaktadır. 2021 IDF Diyabet Atlası verilerine göre ülkemizdeki nüfusun %14,5’i diyabetik olup 2045 yılı itibariyle bu oranın %17’ye yükselmesi beklenmektedir. Diyabet artışına paralel diyabetik ayak görülme sıklığı da artmaktadır. Diyabetik hastaların yaşamları boyunca %12-25 arasında diyabetik ayak ülseri gelişme riski vardır. Ayak yarası olan diyabetik hastaların %50’sinde ise vaskülopati (damar tıkanıklığı ve darlığı) mevcuttur.
Diyabetik ayak ülseri morbidite artışına, yaşam kalitesinde azalmaya, uzun hastane kalış sürelerine, yüksek tedavi maliyetlerine ve yüksek oranda alt ekstremite amputasyonuna (bacak kesilmesine) yol açmaktadır.
Diyabette ayak bakımı nasıl olmalıdır?
Diyabetik yaraların %85 kadarının önlenebilir etkenlerden kaynaklandığı düşünülmektedir. Hasta eğitimi ile bu faktörlerin önüne geçilebilmesi mümkündür. Hastaların kendilerinin yapacağı günlük ayak bakımı oldukça önemlidir.
- Ayakların her yeri, parmak araları, taban, topuk, parmak altları (gerekirse bir ayna yardımıyla) her gün kontrol edilmelidir.
- Ayaklar ılık su ile düzenli olarak yıkanmalı ardından da iyice kurulanmalıdır. Parmak aralarının kuru olması oldukça önemlidir.
- Hastada kuru deri varsa nemlendiriciler önerilebilir.
- Pamuklu çoraplar tercih edilmelidir.
- Çıplak ayakla dolaşılmamalı ve geniş, ayağa uygun ayakkabılar seçilmelidir.
- Yüksek topuklu ve önü açık ayakkabılardan uzak durulmalıdır.
- Ayakkabı içindeki yabancı cisimler ve pürüzler de hastalar için önemli risk oluşturmaktadır. Bu nedenle içi kontrol edilmeden ayakkabı giyilmemelidir.
- Sıcak su ve nesnelerden uzak durulmalıdır. Su sıcaklığı termometre ile ölçülmelidir.
- Tırnaklar düzenli aralıklarla ve düz olarak tırnak makası yardımıyla kesilmelidir.
- Hastalar, ayaklarındaki lezyonları kendileri tedavi etmemelidirler. Ayak ve bacaklardaki şüpheli her lezyonda hekime danışılmalıdır.
Erken tanı ve tedavinin ayağı kurtarıcı olabileceği her fırsatta dile getirilmelidir.
Ayak yara bakımı nasıl yapılır?
Ayak yarası ile başvuran hastalarda tedavi planlanırken mutlaka kombine tedavi yöntemleri uygulanmalıdır. Bu hastalarda oluşan yaralar çok hızlı ilerler ve sonradan kontrol edilmesi güçleşir. Ayaklarda bir çizik bile çok önemli olabilir. En ufak yara şüphesinde ilgili doktora başvurulmalıdır.
Damar tıkanıklığı varlığının kontrolü için bir Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanına başvurulmalıdır. Bu başvuru ayakta yara var ise mutlaka yapılmalıdır. Damar hastalığı bütün şeker hastalarındaki ayak yaralarında araştırılmalıdır. Hastaların önemli bir bölümünde eşlik eden damar tıkanıklığı olduğu ve yara iyileşmesini birincil derecede etkilediği için damar tıkanıklığı olup olmadığından emin olunmalıdır.
Damar tedavilerine ek olarak, kan şekerinin ve diyetin kontrol altına alınması, ayaktaki yaralara yönelik antibiyotik tedavisi ve pansuman uygulanması, gangrenöz yaralara yönelik debridman yapılması, hiperbarik oksijen tedavisi ve destekleyici tedavi yöntemleri planlanmalıdır.
Diyabetin ciddi komplikasyonlarından olan Periferik Arter Hastalığı eğer dikkate alınmazsa yaşam süresini kısaltmakta ve felç, uzuv kaybı gibi sorunlara yol açmaktadır. Özetlediğimiz basit önlemler ve kontroller ile bunlar önlenebilir.
Sizde ya da sevdiğiniz birinde diyabet var ise Periferik Damar Hastalığı riski altındasınız! Bir Kalp Damar Cerrahi Uzmanı ile hemen bugün görüşün!