Arterin Türkçe karşılığı ‘atardamar’dır. Atardamarlar kalpten vücuda gönderilen temiz kan olarak adlandırdığımız oksijen oranı yüksek kanı taşıyan boru sistemi olarak tanımlanabilir. Tüm vücudumuz (beyin, kaslar, kollar, bacaklar, akciğerler, deri, karaciğer, mide, bağırsaklar, böbrekler, dalak gibi karın içindeki tüm organlar ve tüm dokular), arterler yolu ile taşınan kandan oksijen alır ve beslenir. Periferik arter, kalp dışında yukarıda sayılan diğer tüm doku ve organlara giden atardamarlara verilen genel isimdir.
Periferik arter hastalığı, bu atardamarların daralması ve / veya tıkanması durumudur. Bu hastalık durumunda atardamarın beslediği bölgeye yeterince kan gidemez ve bu bölgelerde sorunlar meydana gelir. Periferik arter hastalığı en sık bacaklardaki kaslara, beyne ve böbreklere kan sağlayan atardamarlarda görülür. Beynimizi besleyen atardamarlardaki daralma ya da tıkanıklıklar felç geçirmemize, böbreğimizi besleyen atardamarlardaki daralma ya da tıkanıklıklar böbrek yetmezliği gelişimine ve sonuçta diyaliz hastası olmamıza, bacaklarımızı besleyen atardamardaki ciddi daralma ya da tıkanıklıklar bacağımızın kesilmesine neden olur.
Periferik arter hastalığının nedenleri nelerdir?
Periferik arter hastalığının en sık nedeni halk arasında damar sertliği olarak bilinen, yıllar içinde damar duvarında kolesterol birikimi sonucu damarların daralmasına neden olan aterosklerozdur. Kolesterol yüksekliği, diyabet, yüksek tansiyon ve sigara, aterosklerozun en önemli nedenleridir.
Periferik arter hastalığının en yaygın belirtiler nelerdir?
Periferik arter hastalığında aşağıdaki belirtiler ortay çıkabilir.
- Bacaklarda ağrı veya yorgunluk hissi
- Kalça ağrısı
- Ayaklarda yanma veya karıncalanma hissi
- Ayak ve bacak derinizde yaralar veya çatlaklar
- Ayaklar veya bacak tüylerinin dökülmesi
- Bacaklarda yürümekle olan dinlenmekle geçen ağrı
- Cilt renginin değişmesi (kızarıklık, morarma veya soluk cilt rengi)
- Cilt sıcaklığında azalma
- İktidarsızlık (ereksiyon olamama veya devam ettirememe)
Periferik arter hastalığı riskini azaltmak için alınabilecek önlemler nelerdir?
Öncelikle en önemli konu, kontrol edebildiğimiz diyabet, sigara, kolesterol yüksekliği ve yüksek tansiyon risk faktörlerinin kontrolüdür.
Yürüme egzersizi, periferik arter hastaları için çok önemlidir. Tüm araştırmalar yürüme egzersizinin bacak kesilme oranlarını ciddi olarak düşürdüğünü göstermiştir. Yürümek ile bacaklarımıza gelen kan akımı oranı artar, bu da bacak damarlarımızın kuvvetlenmesini ve yeni damarların oluşmasını sağlar.
Periferik arter hastalığı nasıl teşhis ve tedavi edilir?
Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanları basit bir fizik muayene ile damar tıkanıklığı varlığını değerlendirebilmektedirler. Erken ve doğru tanı konması durumunda, çoğu damarsal hastalık türü başarılı bir şekilde yönetilebilir veya tedavi edilebilir. Tedaviler, diyet ve egzersiz gibi yaşam tarzında değişiklikleri ve semptomları ortadan kaldırmak için farklı ilaç türlerinin verilmesini içerebilir. Eğer fizik muayenede bir tıkanıklık şüphesi varsa istenilen Renkli Doppler Ultrason vb. damarların yapısını gösteren filmler ile araştırma yapılır. Eğer ciddi damar tıkanıklığı saptanırsa artere yeniden kan akışını sağlamak için cerrahi veya endovasküler prosedürler uygulanabilir.