Karotis (Şah damarı) Hastalığı ve Tedavisi
Karotis arterler, şah damarı olarak da bilinen, kanı kalpten başa ve beyne taşıyan atardamarlardır. Boynun her iki yanında yer alan bu atardamarlar, parmakların nefes borusunun her iki tarafına hafifçe yerleştirilmesiyle uygulanan nabız izleme yöntemiyle kolayca hissedilebilir.
Karotis (Şah damarı) Hastalığı Belirtileri
Erken evrelerinde karotis arter hastalığı genellikle herhangi bir belirti göstermez. Durum, beyninizi kandan yoksun bırakacak ve felce veya TIA’ya (transient iskemik atak, geçici iskemik atak veya geçici felç) neden olacak kadar ciddi olana kadar fark edilmeyebilir.
Şah damarı hastalığının yaygın semptomları (bulguları) şunları içerir:
- Yüzde veya uzuvlarda, genellikle vücudun sadece bir tarafında ani uyuşukluk veya güçsüzlük
- Ani konuşma ve anlama güçlüğü
- Bir veya iki gözde ani görme kaybı
- Ani denge kaybı
Karotis (Şah damarı) Hastalığı Nedenleri
Karotis arter hastalığına, atardamarlarda plakların birikmesi neden olur. Plaklar, atardamar içindeki mikroskobik yaralanma bölgelerinde toplanan kolesterol, kalsiyum, lifli doku ve diğer hücresel artıkların kümeleridir. Bu sürece ateroskleroz (damar sertliği) adı verilir.
Plaklarla tıkanmış karotis arterler sert ve dar hale gelir. Tıkanmış veya daralmış karotis arterler, günlük işleyişimizden sorumlu olan hayati beyin yapılarına oksijen ve besin sağlamada sorun yaşar.
Karotis (Şah damarı) Hastalığı Risk Faktörleri
Karotis arter hastalığının görülme riskini artıran faktörler şunlardır:
- Yüksek kan basıncı: Atardamar duvarlarına aşırı baskı onları zayıflatabilir ve hasara karşı daha savunmasız hale getirebilir.
- Tütün kullanımı: Nikotin, atardamarların iç astarını tahriş edebilir. Sigara içmek ayrıca kalp atış hızını ve kan basıncını artırır.
- Şeker hastalığı: Diyabet, yağları verimli bir şekilde işleme yeteneğinizi düşürür ve sizi yüksek tansiyon ve ateroskleroz (damar sertliği) riskine sokar.
- Yüksek kan yağ seviyeleri: Yüksek düzeyde düşük yoğunluklu lipoprotein kolesterol ve bir kan yağı olan yüksek düzeyde trigliserit, plak birikimini teşvik eder.
- Aile öyküsü: Ailenizde ateroskleroz (damar sertliği) veya koroner arter hastalığı varsa, karotis arter hastalığı riskiniz daha yüksektir.
- Yaş: Atardamarların yaşla birlikte esnekliği azalır ve zedelenmeye daha yatkın hale gelir.
- Obezite: Aşırı kilo, yüksek tansiyon, ateroskleroz (damar sertliği) ve diyabet riskini artırır.
- Uyku apnesi: Geceleri nefes almanın durması inme riskinizi artırabilir.
- Egzersiz eksikliği: Hareketsiz bir yaşam sürmek, yüksek tansiyon, diyabet ve obezite dahil olmak üzere atardamarlarınıza zarar veren koşullara katkıda bulunur.
Karotis (Şah damarı) Hastalığı Tedavisi
Erken evrelerde karotis arter hastalığı teşhisi aldığınızda öncelikle önleyici yaşam tarzı değişiklikleri yapmanız önerilecektir. Bu değişiklikler şöyle sıralanabilir:
- Sigara içiyorsanız sigarayı bırakmak
- Düzenli egzersiz yapmak
- Sağlıklı beslenmek
- Kalp hastalığı ve diyabet gibi kronik hastalıkları kontrol altında tutmak
- İlaçları reçete edildiği gibi almak
İleri evrelerdeki karotis arter hastalığı tedavisi daha invazivdir. Tıkanıklığı gidermek için doktorunuzun karotis arterinizi açması gerekebilir. Bunu yapmanın iki farklı yolu vardır.
- Karotis endarterektomi, şiddetli karotis arter hastalığı için en yaygın cerrahi şeklidir. Anestezi altında ameliyat ile karotis arterin açılması ve damarı tıkayan plağın çıkarılması işlemidir.
- Diğer bir seçenek ise anjiyoplasti, stent uygulamasıdır. Stent uygulaması, özellikle cerrahinin yapılamadığı durumlarda tercih edilmektedir.